ÖZ BAKIM BECERİLERİNİN KAZANILMASINDA YAŞANAN ZORLUKLAR

“Çocuğum odasını toplamıyor, dişlerini fırçalamıyor, kendi giyinmiyor…”

Çocuğunuzun odası savaş alanı gibi. Eve gelince üstünü bir yere atıyor, ayağından çıkardığı pantolonu aynen yerde kalıyor. Sabahları da sizsiz giyinemiyor, çantasını toplamıyor. Siz hatırlatmadan dişlerini fırçalamıyor, hatta belki ellerini bile yıkamıyor. Sürekli ona görevlerini hatırlatmaktan, arkasını toplamaktan yoruldunuz.

Olası Nedenler:
• Yaşından küçük bir çocuk gibi davranılıp, hayatı sürekli kolaylaştırılan çocuklar yaşlarından beklenen olgunluğu gösteremezler.
• Bazen ebeveyn çocuğa ait özbakım becerilerini o kadar fazla üstlenir ki çocuğun bu becerileri gelişemez.
• Arkasından sürekli toplayan biri olduğu sürece davranışının sonucunu görememiş olur. “Üstümden çıkarıp atıyorum, dolabımda ütülenmiş katlanmış olarak buluyorum.” denkleminde düzenli olmayı öğrenme gerçekleşemez.
• Bazen öfke duydukları anne babaya tepki ve bedel ödetmek içindir dağınık olmak.
• Dikkat eksikliği olan dürtüsel ya da hiperaktif çocuklar da planlı ve düzenli olmakta zorlanırlar.
• Sürekli tek tip uyarılara duyarsızlaşmış olabilirler.

Çözüm Önerileri:
• Özbakım görevlerinde yaşına uygun olarak ona yardımcı olabilirsiniz, ama onun yerine yapmayın. Kendi giyinsin, kötü de yapsa dişlerini kendi fırçalasın, ellerini kendi yıkasın. Odası dağınıksa siz değil çocuğunuz toplasın.
• Sorumlulukları ve zamanlarını netleştirin. Sorumluğunu alması gereken özbakım görevlerinin küçük bir listesini çıkarın, henüz okuma öğrenmediyse resimli bir tablo olarak hazırlayın. Günlük tabloyu odasına asın, gülen yüz stickerlarıyla kendi kendini takip etmesini sağlayın, motive edin.
• Bağırarak sıradan uyarılar vermek yerine küçük yaratıcı oyunlar ve ipuçları kullanın. Hızlı ve tam bir giyinme için kum saatiyle yarışma, dişleri fırçalamayı hatırlatan yumurta saatleri gibi.
• Model olun. Yemeklerden sonra beraber diş fırçalayın, çanta toplama zamanında siz evrak çantanızı, çocuğunuz okul çantasını toplasın.
• Özbakım becerilerinin herkesin kendi yapması gerektiği ve bunların neden önemli olduğuyla ilgili kriz anı dışında bir zamanda yaşına uygun, basit, sakin izahatlar yapın. “Dişlerimiz yiyecekleri iyi ezmek için önemli. Dişlerimizi temiz tutmalıyız ki işlerini iyi yapsınlar. Yemeklerden sonra çıkardıkları iyi iş için onları böyle fırçalayıp temizlemeliyiz…”
• Özbakım becerilerini iyi sergilediği zamanları yakalayıp takdir edin. “Bugün yemekten sonra ellerini çok iyi ve ben hatırlatmadan yıkadın, bu işi öğreniyorsun, aferin”
• Bu konular üstünde duran yaşına uygun, eğlenceli, eğitsel kitapları birlikte okuyun.

Uzman Psikolog Pınar Fidancı
Liman Psikoloji