ÇOCUKLUK DÖNEMİNDE KORKULAR

“Çocuğum karanlıktan, canavarlardan, böceklerden korkuyor”

Çocuğunuz korkularını ifade ediyor. Hayaletlerden, yüksek seslerden, karanlıktan ya da bazı hayvanlardan korktuğunu söylüyor. Bazen ağlıyor ya da korktuğu şeylerden sakınıyor. Onu doğru sözcüklerle, güven vererek sakinleştirmek istiyorsunuz.

Olası Nedenler:
• Çocuklar, 3 yaşlarında çevrelerindeki kişi, olay ya da hayallerinden korkabilirler. Yaş ilerledikçe hayali şeylere olan korkular yerini, başarısızlık korkusu gibi stres yaratan durumlara dönüşür. Korku bizi koruyan, sağlıklı ve gerekli bir duygudur. Çocuk bir yandan korkarken bir yandan da baş etmeyi öğrenir. Bu hayatın gerekli ve kaçınılmaz bir sürecidir.
• Nelerden korkulacağını modelleyerek öğrenir. Ebeveynlerinin korktuklarından onlar da korkarlar. Anne babanın korkuları normal ve sağlıklı ise çocuk bundan olumlu etkilenir. Ancak ebeveynleri aşırı kaygılı, her durumdan olumsuz bir sonuç çıkarıyor iseler çocuğun gereksiz korkuları oluşur.
• Tehditkâr bir çevre içindeyse çocuk, cesaretini, güvenini geliştiremez. Örneğin “bunu yaparsan bırakır giderim” gibi tehditleri çocuk gerçekmiş gibi algılar.
• Çocukların korkmaları normaldir. Korktuktan sonra güvende olduğunun hissettirilmesi gerekir. Anne baba güven vermekte zorlanıyor ise çocuk korkularıyla baş başa kalır.
• Eşler arası gerilim, ayrılığa yol açma ihtimali olan kavgalar çocuklardaki korkuları artırabilir.

Çözüm Önerileri:
• Korku, kaçma, davranışını tetikleyen bir enerji içerir. Bu enerjinin etkisini giderecek olan güvende olduğunu bilmesidir. Çocuğunuz korktuğunda, güvende olduğundan emin olun. Kucağınıza alın, fiziksel temas kurun, güvende olduğunu, yanında olduğunuzu söyleyin.
• Korktuğu her ne ise anlamaya çalışın. Bir nesne, bir hayvan ya da başka bir şey olabilir. Nesne ise rahatlattıktan sonra yanına götürün, önce siz dokunun ve tehlikeli olmadığını gösterin.
• Korktuğu şey bir hayvansa, saldırmayacağından emin olun. Önce siz dokunun, onun dokunmasını isteyin ama asla zorlamayın. Tehlikeli bir hayvansa “şimdi zarar veremez, o bağlı” veya “kafesin içinde” gibi zarar veremeyeceğini söyleyin.
• Yaşına göre çok farklı bir şeyden korkuyor veya korktuğu şeyi anlatamıyor ise bir uzmandan destek alın. Uzmanı görünceye kadar güvende olduğunu hissettirmeye çalışın.
• Çocuklar anne babalarının duygularını hissederler. Koruyucu bir yönünüz varsa, her şeyden kaygılanan, korkan bir ebeveyn iseniz çocuğunuza güvende olduğu hissini veremezsiniz. Baş edemiyor iseniz mutlaka yardım alın. Yaşamın ilk 6 yılının çok önemli olduğunu daha sonra düzeltmenin zor olacağını unutmayın.
• Sakin ve kararlı tutumunuzu koruyun. Bunu en iyi hangi ebeveyn yapıyor ise onun aktif olmasını sağlayın.
• Yaşıtlarıyla oynamasına izin verin, ortam oluşturun. Olabildiğince çocukların oyunlarına karışmayın. Çocuklar birbirlerinden çok şey öğrenirler. Buna korkuyla baş etme de dâhildir.
• Etrafta çocuğu korkutacak şeyler bulundurmayın. Asla yaşına uygun olmayan içerikteki filmleri ve sahneleri görmemesini sağlayın. Etrafta korku, gerilim filmi izleme merakı olan birileri varsa çocuğunuzu onunla baş başa bırakmamaya özen gösterin.
• Bazı anne babalar çocuklarını “korkutarak” severler. Nasıl iletişim kuracaklarını bilemedikleri için şakaları genelde korkutucu olur. Eğer çocuğunuzu korkutarak oynamaya, eğlenmeye çalışıyorsanız bunun ona zarar vereceğini unutmayın.
• Tehlikeli bir durum yoksa, çocuğunuz başarabilecekse, zorluklarla kendisinin mücadele etmesine izin verin.
• Eşinizle kavganızı, çocuğunuzun olmadığı bir ortamda yapın. Eğer şahit olmuşsa, kavgadan sonra her şeyin yolunda olduğunu anlatın. Onu ilgilendiren bir durum olmadığını, güvende olduğunuzu ve olduğunu mutlaka söyleyin. Eşinizle sorunlar arttığında çocuğunuzu ihmal etmeyin. Güvende olduğunu bilmesi ona güç verir.
• Çocuğunuzun, duygularını ifade edebilmesine olanak tanıyın. Konuşulabilir anne baba olun.
• Ortamda gergin bir hava varsa farklı bir şey yaparak atmosferi değiştirin.
• Size garip gelen bir korkusu varsa, çocuğunuzun ifade etmekte zorlandığı bir sorunu ya da deneyimi olabilir. Onunla konuşun. Örneğin “ne olduktan sonra sen korkmaya başladın?”, “İlk ne zaman böyle korkmuştun?”, “bana anlatmak istediğin ama söyleyemediğin bir şey var mı?” gibi sorular sorun.
• İlk odaklanacağınız rahatlaması olmalı. Güvende olduğunu hissettikten sonra konuşmalısınız.
• Korkarak sizin odanıza gelmişse hemen odasına götürmeyin, rahatladığından emin olduktan sonra odasına götürün ve yanında bir süre durun.
• Korkunun üzerine gidilmez. Bu yanlış bir inanıştır. Korku tehlikeli bir şeye yönelik değilse, onun tehlikeli olmadığını göstermelisiniz. Bir şey gerçekte tehlikeli olmayabilir ve çocuk öyle algılamış olabilir, algısını değiştirmeden zorlamayın.
• Eğer bu temel öneriler işe yaramıyor, çocuğunuzun korkusunun azalmadığını, rahatlayamadığını görüyorsanız uzman yardımı alın.

Şenel Karaman
Psikolog