ADIMIZ TALİHİMİZDİR

Hiç tanımadığınız, sadece cinsiyetini bildiğiniz ve sizin için hep özel olacak birine nasıl elbise alırdınız? Ya kendi zevkinize göre ya da riske girmemek için genel kabul görebilecek bir şey seçersiniz. Bir çocuğa isim vermek de bunun gibidir. Bir anlayışa göre “Onun adı onun kaderi olacaktır”

Eski zamanlardan beri çocuğun ismi ile yaşamı arasında bir ilişki olduğuna dair bir inanış var. Romalılar “nomen est omen” yani “adımız talihimiz” inancına sahiptiler. Dede Korkut’a göre anne ve babanın verdiği isim gerçek değil geçicidir; çocuk gerçek ismini avda ya da savaşta gösterdiği performanstan sonra alır. Eski Türklerde bazı çocuklara isim verilemediği için adı “Adsız” olarak kalırdı. Sürekli çocuğunu kaybeden aileler için ilginç bir önlem bulunmuştu. Yeni bebek dünyaya geldiğinde babasına sembolik olarak satılır, erkekse “Satılmış” kız ise “Satı” denilirdi. Çok çocuk sahipleri son çocuklarına “Yeter” veya “Dursun” ismini verirlerdi.

Anadolu’da kişiliğini yansıtmayan isim verilen çocuklara “adı ağır geldi” denir ve yatır yatır dolaştırılır. Bir çok kişiye garip gelebilir ancak bu fark edilip önlem alındığında çocuklar genelde iyileşirler.

Çocuğunuza İsim Vermeden Önce Bilmeniz Gerekenler

1. Vereceğiniz isim kolay olmalıdır. Yapılan deneylerde kolay telaffuzu olan isimlerin zor telaffuzu olan isimlere oranla daha olumlu algılandığı görüldü. Yazılışı ve söylenişi kolay, hatırlanabilir bir isim olması önemli bir avantajdır.

2. İsim akılda kalıcı olabilmelidir. Akılda tutması zor isimler genellikle yanlış yazılır. Çocuğunuz ömrü boyunca gereksiz yere isim düzeltme diyalogu yaşar. Ayrıca yeni tanıştığı insanlar ismini hatırlamakta zorlanırlar, çocuğunuz kabul görmekte zorlanabilir.

3. Aykırı isimlerden kaçının. The New York Times’ın haberine göre, yapılan birkaç bilimsel araştırmada olağandışı isimlere sahip olan ilkokul çocuklarının daha kötü akademik başarı göstermeye eğilimli oldukları ve sınıftaki akranlarına göre daha az popüler olduklarını göstermiştir. Lise yıllarına kadar alay edilen bu çocuklar daha sonra popüler olma şanslarını yitiriyorlar ve akranlarına oranla daha fazla nevrotik oluyorlar.

– Bazı isimler zaman içinde farklı anlamlar kazanmaya başlar, gücünü yitirir ve bazen alay konusu olurlar. Çocuğunuza asla ilerde alay konusu olacak bir isim vermeyin. Adı ne olursa olsun kendisini koruyacak becerilere sahip bir çocuk olsa bile ismi yüzünden kendisini savunmak zorunda kalacak, belki de kaderi gereksiz yere başka bir yöne kayacak.

4. İddialı isim vermeden önce ciddi düşünün. Adımız bize misyon verir. Bir ismin verilme hikayesi, ismin anlamı, ailenin neden bu isme karar kıldığı gibi faktörler çocuğun hikayesinde önemli bir yer tutar. İsmi, onun kimliğinin önemli bir parçası olarak kalacağını unutmamak lazım. Bu nedenle bir isim vermeden önce araştırmak, anlamını ve kökenini bilmek gerekir.

5. Sürü psikolojisine ne kadar kapılacaksınız? ABD’deki Pennsylvania Üniversitesi ile İngiltere’nin başkenti Londra’daki City Üniversitesi’nin yaptığı ortak araştırmaya göre belirli zamanlarda belirli bebek isimlerinin sayısının artmasının nedeni sürü psikolojisi. Ülkemizde en çok verilen 50 isim, yıllara göre analiz edildiğinde, verilen isimlerin zamana, politik yaşama, popüler kültüre göre değişim gösterdiği anlaşılmaktadır. 1923 yılından itibaren 1990’lı yıllara gelinceye kadar verilen isimlerde çok büyük değişiklikler görülmezken, son yıllarda farklı isim verme eğilimi olduğu görülüyor. Hatta 2014 yılında verilen ilk 50 isme bakıldığında önemli bir bölümünün önceki yıllarda rastlanmayanlardan seçildiği görülmektedir. Burada çocuklarına verdikleri isimlere göre üç grup aileden söz edilebilir:

– Geleneksel isimleri veren aileler: 1923 yılından günümüze kadar gelindiğinde en çok verilen ilk 10 isim arasında kızlarda sadece Zeynep, erkeklerde ise Mehmet, Mustafa ve Ahmet isimleri verilmeye devam edilmiştir. Erkeklere geleneksel isim verme eğilimi kızlara göre daha fazladır.

– Popüler kültüre göre isim veren aileler: Dizi filmlerinin oyuncuları ya da kahramanlarından, politikacılardan etkilenip çocuğuna isim veren önemli bir kesim var. Yapılan bir çalışmada araştırmacılar, sanal ortamda bir gruba doğacak çocukları için isim seçecekleri bir oyun oynattılar. Görüldü ki, ya daha çok tercih edilen isimler yada oyundaki grup lideri olanların tercih ettikleri isimler yaygın olarak seçildi. Araştırmacılar, “Bebek isimlerindeki aniden ortaya çıkan gizemli artış ve düşüşte sosyal yaşamla, sürü psikolojisiyle ilgili sihirli bir el var gibi görünüyor. İnsanlar etraftakilerden etkilenip çocuklarına isim seçiyor” sonucuna ulaştılar.

Bizim ülkemizde de 1990 yıllara gelindiğinde önceki yıllara göre tercih edilen isimlerin farklılaştığı görülmüş, bu farklı isimler çok sayıda çocuğa verilmeye başlanmıştır. Bir grup aile medyatik karakter yada politikacılardan etkilenirken, bir başka grup aile ise farklı isimleri aynı anda vermeye başlamışlardır.

– Çocuğuna farklı isim verenler: Bu grup aileler, popüler ya da geleneksel kültürde görülmeyen özgün bir isim arayışına giriyorlar ve çocuklarının farklı olduğunu ortaya koymaya çalışıyorlar.

Sonuçta her kuşağın kendine özgü bir hikayesi oluyor. Diğer ailelerin eğilimlerine bakmak çoğu zaman avantajlıdır. Günümüzde önde olan ve isimleri çocuklarına verilen politikacı, sanatçı ya da film kahramanları ileride gözden düşebilirler. Politik tercihi ortaya koyan isim vermek de çocuğunuzun kaderini belli bir görüşe sıkıştırmak olabilir. Asla unutulmaması gereken: bir isim çocuğa yük olmamalıdır.

Gerçekten İsim Önemli Mi?

İnsanların çocukları için seçtiği isimler basitten karmaşığa doğru çok değişir ve bunun sonraki hayatlarının akıbetinde elbette etkisi vardır. İsimlerin hem kendisi hem anlamı hem de çağrıştırdığı şeylerin bir gücü vardır ve bu insanları ister istemez belli biçimlerde düşünmeye sevk eder. Araştırmalar daha kolay isimli politikacıların daha çok oy aldığını bulmuştur. Ayrıca Amerika’da yapılan bir araştırmada akıcı (daha kolay söylenebilir) isme sahip avukatların yasal hiyerarşik düzene akıcı olmayan isme sahip meslektaşlarına göre daha çabuk karşı çıktıkları bulunmuştur. Bütün bunların yanında ismi, farklı veya tuhaf olan ancak son derece sağlıklı, mutlu ve başarılı insanlar da vardır. George Mason Üniversitesi’nde Gelişim Psikologu olan Dr. Ford, “İsim, o kişi hakkında bilinen tek bilgiyse anlamlı bir etki yaratır. Ancak, ismin yanına kişinin bir resmini eklerseniz, ismin etkisi azalır. Kişiliği hakkındaki bir bilgi, motivasyonu, yeteneği hakkında bir şeyler daha eklenirse ismin etkisi daha da azalır” demiştir.

Günümüz Anne Babasının Çıkmazı

1. Çocuğunun ismini neye göre verecek? İnternette yoğunca bakılan isim analizleri, harflerin kişiliğe olan etkisi üzerine yapılan yazılar yada söylentiler epey bir kafa yorduruyor. “Arda”lar mızmız, “Zeynep”ler başına buyruk gibi ifadeler, harflerin ve hecelerin gücü üzerine yazılanlar anne babaları ister istemez etkiliyor.

2. Anne baba ne yapabilir? Çocuklarının isminin ne olacağını düşünmeleri anne babalığa hazırlanmanın özel bir basamağıdır. Karı kocanın birlikte vermeye çalıştıkları bu karar, içinde önemli gizler taşır. Kendi duygu ve düşüncelerini, hayattan ve çocuklarından beklentilerini ortaya koymuş olurlar. Çocuğunuza isim koymadan önce:

– İnternetten ya da bu konuda yazılmış kitaplardan isim tarayın. Çevrenizdeki insanların önerilerini dinleyin ve beğendiğiniz isimleri bir kâğıda yazın.
– Çevrenizdeki insanlara söylediğinizde eleştirilen, aykırı gelen isimleri listeden çıkarın.
– Bir kültürel alt grubun, politik veya dini bir cemaatin çağrışımını yapan isimleri eleyin. Çocuğunuz bu isimle bir ömür geçirecek ve ülkemiz gibi her şeyin değiştiği; bir dönem saygın olan bir grubun başka dönem dışlanabildiğini asla unutmayın. Çocuğunuz gereksiz yere iş başvurularından yada kamu kurum işe alım mülakatlarından elenebileceğini hesaba katın.
– Geriye kalanları, isim analizleri konusunda yazılan görüşlere göre değerlendirin ve riskli olanları da eleyin.
– Soyadınıza, cinsiyetine uygun olmasına dikkat edin. Bir çocuğa bu ismi veriyorsunuz ancak o büyüyecek, “….. bey”, “……… hanım” eklenecek, e-mail hesabı alacak. Bunlar söylendiğinde yazıldığında garip bir durum olup olmadığını kontrol edin.
– Geriye kalanların içinden sezgilerinize ve karı koca her ikinizin de içinize sinen isimde karar kılın.

Adımız bizim kimliğimizin bir parçası, gücümüz yada kabusumuz, şansımız, talihimizdir. Adımız hep bizimle kalır, her şeyimizi; sağlığımızı, onurumuzu, varlığımızı hatta canımızı kaybedebiliriz. Ancak adımızı asla kaybetmeyiz.

Şenel Karaman
Uzman Psikolog